Wszystkie kraje członkowskie mają prawny obowiązek dbać o te tereny, ponieważ stanowią one wspólne dziedzictwo przyrodnicze Europy.

Na sieć składają się dwa rodzaje obszarów, które uzupełniają się, tworząc kompleksową ochronę:

• Obszary Specjalnej Ochrony Ptaków (OSO): Tworzone po to, aby chronić dziko żyjące ptaki – w szczególności gatunki rzadkie, wędrowne oraz zagrożone wyginięciem, dla których dany region jest kluczowym miejscem lęgowym, odpoczynku lub żerowania.
• Specjalne Obszary Ochrony Siedlisk (SOO): Koncentrują się na ochronie unikalnych siedlisk przyrodniczych (np. torfowisk, lasów łęgowych, muraw) oraz konkretnych, cenne gatunków roślin i zwierząt (innych niż ptaki).

Co wyróżnia Naturę 2000? W przeciwieństwie do tradycyjnych rezerwatów, obszary Natura 2000 często funkcjonują na terenach, gdzie toczy się normalne życie gospodarcze (leśnictwo, rolnictwo, turystyka). Kluczem jest tu zrównoważony rozwój – ochrona przyrody przy jednoczesnym uwzględnieniu potrzeb lokalnych społeczności.

Specjalny Obszar Ochrony Siedlisk Natura 2000: Przymorskie Błota (PLH220024)

Przymorskie Błota to niezwykły, dziki zakątek położony w północno-zachodniej części województwa pomorskiego i częściowo w województwie zachodniopomorskim, w obrębie mezoregionu Pobrzeża Słowińskiego. To unikalny geosystem, gdzie ląd spotyka się z morzem, tworząc strefę o łagodniejszych zimach, chłodniejszym lecie oraz wydłużonej jesieni i wiośnie.

Obszar ten utworzono w celu ochrony cennych siedlisk przyrodniczych oraz unikalnych gatunków roślin i zwierząt będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty Europejskiej. Głównym zadaniem tego obszaru Natura 2000 jest zachowanie rzadkich ekosystemów bagiennych, torfowiskowych i leśnych, które są kluczową ostoją dla zagrożonej flory i fauny (w tym reliktowych roślin borealnych i gatunków o zasięgu bałtyckim) oraz ptactwa związanego z Jeziorem Modła.

• Łączna powierzchnia obszaru: 1709,61 ha (w 100% leżąca w zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa Ustka).
• Powierzchnia gruntów zarządzanych bezpośrednio przez Nadleśnictwo Ustka: 628,75 ha.

Najcenniejsze walory przyrodnicze i siedliska

Krajobraz Przymorskich Błot tworzy mozaika równin błotnych, jeziora oraz dawnych wyrobisk torfowych (potorfi). Do najcenniejszych elementów tego obszaru należą:

• Świat wód i bagien: Eutroficzne Jezioro Modła (przez które przepływa rzeka Potynia) oraz otaczające je rozległe szuwary trzcinowe i turzycowe, a także okresowo zalewane, wilgotne łąki stanowiące raj dla ptaków.
• Unikalne torfowiska: Doskonale zachowane torfowiska wysokie i przejściowe (w tym typowo bałtyckie zbiorowiska torfowiskowe) oraz obniżenia z roślinnością ze związku Rhynchosporion.
• Rzadkie formacje leśne i zarośla: Charakterystyczne dla tego regionu zarośla woskownicy europejskiej, a także cenne płaty borów i brzezin bagiennych oraz olsów.

W obszarze zidentyfikowano 11 kluczowych siedlisk z Załącznika I Dyrektywy Siedliskowej (o łącznej powierzchni siedliskowej ponad 321 ha), w tym m.in. zmiennowilgotne łąki trzęślicowe, pomorski kwaśny las brzozowo-dębowy oraz priorytetowe bory i lasy bagienne i łęgi

Dokumenty planistyczne i ochrona prawna

• Unijny akt powołujący: Decyzja Komisji z 13 listopada 2007 r. (status OZW zatwierdzony w styczniu 2008 r.), z późniejszą korektą granicy w listopadzie 2019 r.
• Krajowy akt prawny: Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 11 października 2022 r. w sprawie specjalnego obszaru ochrony siedlisk Przymorskie Błota (Dz.U. z 2022 r. poz. 2347).
• Planowanie ochronne: Obszar posiada oficjalny plan zadań ochronnych, ustanowiony Wspólnym Zarządzeniem Regionalnych Dyrektorów Ochrony Środowiska w Gdańsku i Szczecinie z dnia 25 września 2014 r.
• Ochrona obszarowa: W granice obszaru wchodzą dwa rezerwaty przyrody (Jezioro Modła oraz Zaleskie Bagna), a także fragment Obszaru Chronionego Krajobrazu „Pas Pobrzeża na Zachód od Ustki”.

Zagrożenia: Głównym wyzwaniem dla tego obszaru jest przekształcenie stosunków wodnych przez sieć dawnych rowów melioracyjnych, dlatego działania ochronne skupiają się na zachowaniu i przywracaniu naturalnych warunków wodnych mokradeł.

Specjalny Obszar Ochrony Siedlisk Natura 2000: Dolina Łupawy (PLH220036)

Dolina Łupawy to malowniczy i niezwykle urozmaicony teren obejmujący doliny rzek Łupawy i Bukowiny (począwszy od wypływu z jeziora Jasień). To kraina o charakterze podgórskim na północy Polski, pełna głębokich koryt rzecznych, wąwozów, źródlisk i dzikich zakątków.

Obszar ten został utworzony w celu ochrony rzadkich siedlisk przyrodniczych, unikalnej roślinności oraz cennych gatunków zwierząt (ssaków, płazów i ryb) o znaczeniu europejskim. Chroni on naturalną dynamikę rzek oraz przylegające do nich lasy i torfowiska, które stanowią korytarze ekologiczne o wielkim znaczeniu dla całej regionu.

• Łączna powierzchnia obszaru: 5508,63 ha.
• Zasięg Nadleśnictwa Ustka: 333,98 ha znajduje się w terytorialnym zasięgu nadleśnictwa, z czego bezpośrednio w zarządzie Nadleśnictwa Ustka znajduje się 86,11 ha.

Najcenniejsze walory przyrodnicze i siedliska

W granicach Doliny Łupawy zidentyfikowano aż 18 rodzajów siedlisk z Załącznika I Dyrektywy Siedliskowej.

W granicach obszaru występują:

• naturalne, głębokie koryta rzeczne Łupawy i Bukowiny;
• źródliska i niewielkie potoki (dopływy);
• rozległe obszary łęgu o podgórskim charakterze Carici remotae-Fraxinetum na zboczach doliny, jak również grądy dębowo-grabowe Stellario-Carpinetum w wielu wąwozach oraz buczyny Luzulo-Fagetum i Asperulo-Fagetum;
• podmokłe łąki, torfowiska przejściowe i wysokie oraz dystroficzne jeziora w bezodpływowych obszarach.

Ochrona rzadkich zwierząt: Obszar jest kluczową ostoją dla gatunków wymienionych w dyrektywach unijnych, w tym ssaków (bóbr europejski, wydra), płazów (traszka grzebieniasta) oraz ryb dwuśrodowiskowych i rzecznych (minóg strumieniowy, minóg rzeczny, łosoś szlachetny i koza).

Dokumenty planistyczne i ochrona prawna

• Unijny akt powołujący: Decyzja Komisji z dnia 12 grudnia 2008 r., zatwierdzająca obszar jako Teren Mający Znaczenie dla Wspólnoty (OZW) w lutym 2009 r.
• Krajowy akt prawny: Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 17 października 2023 r. w sprawie specjalnego obszaru ochrony siedlisk Dolina Łupawy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2427).

Specjalny Obszar Ochrony Siedlisk Natura 2000: Dolina Słupi (PLH220052)

Dolina Słupi to rozległy, niezwykle zróżnicowany przyrodniczo korytarz ekologiczny obejmujący środkowy i dolny bieg rzeki Słupi (od Sulęczyna aż do jej ujścia do morza w Ustce) wraz z większością jej dopływów. Krajobraz tego terenu uformował się pod wpływem lodowca – pełen jest jezior rynnowych i wytopiskowych, równin sandrowych oraz malowniczych wzgórz morenowych.

Obszar ten utworzono w celu ochrony unikalnych siedlisk przyrodniczych oraz bogatej flory i fauny o znaczeniu europejskim. Celem nadrzędnym jest zachowanie naturalnego charakteru rzeki i jej doliny, które stanowią dom dla dziesiątek rzadkich gatunków zwierząt i roślin, w tym ryb dwuśrodowiskowych oraz bezkręgowców.

• Łączna powierzchnia obszaru: 6991,48 ha.
• Zasięg Nadleśnictwa Ustka: 555,05 ha leży w terytorialnym zasięgu nadleśnictwa, z czego bezpośrednio w zarządzie Nadleśnictwa Ustka znajduje się 266,71 ha.

Najcenniejsze walory przyrodnicze i siedliska

W granicach Doliny Słupi udokumentowano aż 21 rodzajów siedlisk z Załącznika I Dyrektywy Siedliskowej. Do najcenniejszych skarbów przyrody należą:

• Wody i rzeki: Rzadkie jeziora lobeliowe, naturalne dystroficzne zbiorniki wodne oraz nizinne i podgórskie rzeki ze zbiorowiskami włosieniczników.
• Lasy i buczyny: Cenne lasy liściaste, w tym żyzne i kwaśne buczyny, grądy subatlantyckie i środkowoeuropejskie, a także priorytetowe bory i lasy bagienne oraz rozległe łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe.
• Torfowiska i mniejsza roślinność: Torfowiska wysokie, przejściowe, trzęsawiska oraz górskie i nizinne torfowiska zasadowe, a także płaty suchych wrzosowisk i ciepłolubnych muraw napiaskowych.

Bogactwo fauny: Obszar zamieszkują liczne gatunki chronione, w tym 3 gatunki ssaków, gad, 2 gatunki płazów oraz aż po 6 gatunków ryb i bezkręgowców o kluczowym znaczeniu dla europejskiej różnorodności biologicznej.

Dokumenty planistyczne i ochrona prawna

• Unijny akt powołujący: Decyzja wykonawcza Komisji z dnia 7 listopada 2013 r., zatwierdzająca obszar jako Teren Mający Znaczenie dla Wspólnoty (OZW) w grudniu 2013 r.
• Krajowy akt prawny: Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 4 lutego 2021 r. w sprawie specjalnego obszaru ochrony siedlisk Dolina Słupi (Dz. U. z 2021 r. poz. 437).

Planowanie ochronne: Obszar posiada aktualny plan zadań ochronnych, ustanowiony Zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Gdańsku z dnia 19 września 2024 r.

Specjalny Obszar Ochrony Siedlisk Natura 2000: Klify Poddębskie (PLH220100)

Klify Poddębskie to niezwykle dynamiczny i malowniczy pas nadmorski obejmujący klifowy oraz wydmowy brzeg Bałtyku między Orzechowem a Rowami, wraz z zapleczem pełnym kompleksów leśnych i dawnych, parabolicznych wydm. Wysokość brzegów waha się tu od 5 do 35 m n.p.m., łącząc odcinki tzw. klifów martwych oraz niezwykle aktywnych geologicznie klifów żywych (które należą do najszybciej cofających się na południowym wybrzeżu Bałtyku pod wpływem fal i wiatru).

Głównym celem powołania tej ostoi jest ochrona unikalnych siedlisk morskich, wydmowych i leśnych, a także zachowanie rzadkich gatunków flory (w tym wyjątkowej rośliny unijnej) w warunkach silnej, naturalnej dynamiki strefy brzegowej.

• Łączna powierzchnia obszaru: 594,44 ha (w 100% leżąca w zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa Ustka).
• Powierzchnia gruntów zarządzanych bezpośrednio przez Nadleśnictwo Ustka: 486,74 ha.

Najcenniejsze walory przyrodnicze i siedliska

W granicach ostoi zidentyfikowano 10 rodzajów cennych siedlisk przyrodniczych z Załącznika I Dyrektywy Siedliskowej. Do najcenniejszych należą:

• Formacje nadmorskie: Unikalne klify na wybrzeżu Bałtyku, inicjalne i białe wydmy nadmorskie oraz priorytetowe nadmorskie wydmy szare.
• Lasy i bory na wydmach: Rozległe bory i lasy mieszane na wydmach nadmorskich (2180), a także nietypowo urozmaicone dla strefy nadmorskiej relatywnie żyzne siedliska: kwaśne buczyny, grądy subatlantyckie oraz priorytetowe bory bagienne i łęgi.
• Unikalna flora: Ostoja jest domem dla niezwykle rzadkiej rośliny – lnicy wonnej (Linaria loeselii), dla której odkryto tu i objęto ścisłą ochroną silne stanowisko liczące ponad 100 pędów.

Dokumenty planistyczne i ochrona prawna

• Unijny akt powołujący: Decyzja Komisji z dnia 10 stycznia 2011 r. (obszar zatwierdzony oficjalnie jako Teren Mający Znaczenie dla Wspólnoty w styczniu 2012 r.).
• Krajowy akt prawny: Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 10 marca 2023 r. w sprawie specjalnego obszaru ochrony siedlisk Klify Poddębskie (Dz. U. z 2023 r. poz. 698).

Planowanie ochronne: W ramach zarządzania obszarem Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Gdańsku przystąpił do prac nad kompleksowym Planem Zadań Ochronnych (PZO), uwzględniającym m.in. wyniki weryfikacji terenowej rzadkich gatunków roślin.

Specjalny Obszar Ochrony Siedlisk Natura 2000: Jezioro Wicko i Modelskie Wydmy (PLH320068)

To wyjątkowy, dziki obszar położony w województwie zachodniopomorskim, który kryje w sobie najlepiej zachowane i najdoskonalej wykształcone nadmorskie wydmy białe w całym regionie, a także imponujące bory bażynowe. Sercem ostoi jest duże, eutroficzne jezioro przymorskie Wicko wraz z otaczającymi je bagnami i szuwarami.

Co ciekawe, obszar ten leży w granicach czynnego Centralnego Poligonu Sił Powietrznych (Poligon Ustka). Intensywne użytkowanie wojskowe tego terenu paradoksalnie wyszło przyrodzie na dobre – całkowicie zminimalizowało ono niszczycielską presję masowej turystyki, dzięki czemu wydmy i bory zachowały się w niemal nienaruszonym, niezwykle dzikim stanie.

Głównym celem powołania tej formy ochrony jest zachowanie unikalnych ekosystemów morskich, wydmowych i wodno-błotnych oraz ochrona rzadkich gatunków flory i fauny charakterystycznych dla południowego wybrzeża Bałtyku.

• Łączna powierzchnia obszaru: 2730,52 ha (w 100% w zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa Ustka).
• Powierzchnia gruntów zarządzanych bezpośrednio przez Nadleśnictwo Ustka: 1276,88 ha.

Jezioro Wicko z bagnami zajmuje ok. 39% powierzchni całej ostoi (sama tafla jeziora to ok. 961 ha, a otaczające je bagna i szuwary to prawie 197 ha).

Najcenniejsze walory przyrodnicze i siedliska

W granicach ostoi zidentyfikowano 16 rodzajów kluczowych siedlisk przyrodniczych z Załącznika I Dyrektywy Siedliskowej. Do najcenniejszych należą:

• Wody i jeziora przymorskie: Priorytetowe zalewy i jeziora przymorskie – w tym jezioro Wicko o maksymalnej głębokości 6 m (stanowiące kryptodepresję) oraz ujścia rzek.
• Wydmy i formacje piaszczyste: Inicjalne i w pełni wykształcone nadmorskie wydmy białe, priorytetowe wydmy szare, a także unikalne nadmorskie wrzosowiska bażynowe i wydmy z zaroślami wierzby piaskowej.
• Bory i lasy nadmorskie: Rozległe lasy mieszane i bory na wydmach nadmorskich oraz cenne, priorytetowe bory i lasy bagienne.
• Rzadkie gatunki roślin: Ostoję zamieszkują chronione i rzadkie gatunki, takie jak unikalna lnica wonna (Linaria loeselii), a także litwor nadbrzeżny (dzięgiel), kruszczyk rdzawoczerwony oraz chroniony mikołajek nadmorski.

Dokumenty planistyczne i ochrona prawna

• Unijny akt powołujący: Decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2015/2369 z 26 listopada 2015 r. (zatwierdzony jako OZW w grudniu 2015 r.), zaktualizowana decyzją z 26 stycznia 2023 r. po wcześniejszej uchwale Rady Ministrów z 25 stycznia 2022 r. (M.P. z 2022 r. poz. 111).
• Krajowy akt prawny: Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 9 października 2023 r. w sprawie specjalnego obszaru ochrony siedlisk Jezioro Wicko i Modelskie Wydmy (Dz.U. z 2023 r. poz. 2285).

Planowanie ochronne: Zakres zadań ochronnych dla obszaru został opracowany w formie aneksu do Planu Urządzania Lasu Nadleśnictwa Ustka (opartego na stanie lasu z 1 stycznia 2022 r. i zatwierdzonego 28 listopada 2023 r.).